Search For
 
Web www.haz-zebbug.com
   
           
           
       
       
       
                   
  • Home
• History
• Articles
• Interviews
• Downloads
• Personalities
• Organisations
• Contact
• E-mail
   
   

Mikiel Anton Vassalli
 
Kitieb u Lingwista' (1764 - 1829)
 

Pittura ta' Andrew Micallef li tinsab fis-Socjeta' 12th May Twieled gewwa Haz-Zebbug fil-5 ta’ Marzu 1764, iben Gabriel Vassallo u Katarin Magro. Meta huwa kellu sentejn, tilef lil missieru, li kellu 32 sena. Erbgha snin wara, ommu regghet izzewget lil Gejtan Mifsud.

Iktar ma beda’ jikber, iktar beda’ jaghraf l-importanza tal-lingwa Maltija, u beda’ jikteb kunjomu bhalha Vassalli, flok Vassallo. Iktar tard fl-1785 Vassalli kien moghti premju mill-iskola ta’ l-Gharbi gewwa l-Belt. Wara, beda’ jattendi ‘La Sapienza’ universita’ gewwa Ruma, fejn fl-1790 sar professor tal-lingwa Sirjana. Huwa kiteb l-introduzzjoni tal-‘Grammatika Maltija’ u kien ippublikat.

Vassalli kellu mira preciza; dik li jqajjem il-lingwa Maltija. Ghalhekk kiteb ‘Il-Grammatika Maltija’ u l-ewwel dizzjunarju Malti. L-gharfien f’diversi lingwi bhat-Taljan, l-Gharbi, il-Griek u l-Latin ghenuh mhux ftit f’xoghlu. Huwa kiteb l-alfabet Malti fuq ktejjeb ta’ 24 faccatta li kien stampat fl-istamperija ta’ Antonio Fulgoni, gewwa Ruma fl-1790. Dan ix-xoghol, ‘Myslen’ kien fih spjegazzjoni fil-Malti u t-Taljan.

Id-dizzjunarju Malti li semmejna iktar qabel, kien maghruf bhalha ‘Lexicon’ fejn kien ippublikat fl-1796, fl-istess stamperija fejn stampa l-alfabet. Dan id-dizzjunarju kien fih madwar 18,000 kelma, u kull kelma kienet imfissra bil-Latin u imbaghad bit-Taljan. Dan huwa pregju kbir ghall-lingwa Maltija, specjalment meta nharsu lura lejn iz-zmien li fih inkiteb. Wiehed ta’ min isemmi li fihom wera l-idejat tieghu, li kienu jinkludu ‘il fuq minn mitt paragrafu bit-Taljan. Vassalli wera x-xewqa li l-knejjes ghandhom ikunu l-bidu ta’ edukazzjoni lil poplu, permezz ta’ lezzjonijiet tal-qari u l-kitba tal-lingwa u tal-valuri insara.

Meta wasal Malta, huwa issugerixxa lill-Ordni ta’ San Gwann, li, biex Malta jkollha livell ta hajja oghli ghandhom jistmaw lill-Maltin u lil vizitaturi ta’ dawn il-gzejjer l-istess. Dan is-suggeriment kellu risposta kiefra hafna, fejn l-Ordni haduh bhalha rivoluzzjonarju u persuna li kien ta periklu ghall-istabilta tal-pajjiz. Ghalhekk, Vassalli spicca ccensurat mill-Ordni.

Vassalli ghal dan il-ghan issieheb il-grupp li kienu favur il-wasla tal-Francizi, u ha sehem fir-rivoluzzjoni kontra l-Ordni ta’ San Gwann li saret fil-11 ta’ Mejju 1797. Dan il-pjan falla u ghalhekk kellu jidher quddiem it-tribunal ghall-eghmilu. Fit-12 ta’ Gunju kull min ha sehem fir-rivoluzjoni kienu misjuba hatja, u Vassalli wehel il-habs. Min hemm, huwa harab fl-1798, fejn huwa mahsub li mar Salerno u imbaghad ghex ghal xi zmien gewwa Franza.

Il-Francizi waslu Malta fit-12 ta’ Gunju ta’ l-1798, u ghalhekk Vassalli rritorna Malta. Kien imlahhaq ufficjal tal-Gwardja Nazzjonali, fejn ma damx hafna iggawdiha ghax waslu l-hakkiema Inglizi. Fit-28 ta’ Settembru 1799, madwar 200 suldat Malti, fosthom Vassalli, kienu misjuba hatja mill-hakkiema Inglizi, immexijien mill-Kaptan Ball, ghax kienu s-suldati tal-gzira. Fis-16 ta’ Settembru huwa kien misjub hati u kien moghti l-ezilju. Erbgha xhur wara, huwa kien mehud Tunez u imbaghad Franza fejn qata’ l-kumplament ta’ l-ezilju. Gewwa Franza kellu tlett itfal subien minghand Katerina Formosa de Fremaux.Monument Mikiel Anton Vassalli, li jinsab fid-dahla ta' Haz-Zebbug

Irritorna Malta fid-19 ta’ Gunju 1820, u hames snin wara Vassalli kien appuntat professor tal-Malti bil, bl-ghajnuna ta’ John Hookham Frere, li wkoll ghenu jippublikka xi xoghlijiet min tieghu u jaqleb il-Bibja ghall-Malti. Fl-1827 ippublika t-tieni edizzjoni ta’ ‘Il-Grammatika Maltija,’ u ktieb fuq il-proverbji w idjomi Maltin bil-fuq minn 863 proverbji.

Fl-1828 Vassalli rega’ spicca ma jiflahx serjament sakemm miet filghodu tat-12 ta’ Jannar, 1829. Kien bniedem li emmen b’qawwa kbira fil-lingwa Maltija, “imma jien, dan l-ilsien taghna, li hu lsien art twelidi, u naturali ghalija. ma nafx u ma nistax insejjahlu haga ohra hlief Malti.” [‘Lexicon’ ta’ Mikiel Anton Vassalli bi prezentazzjoni ta’ Frans Sammut 2002]


Il-monument tieghu jinsab quddiem Bieb De Rohan, int u diehel gewwa Haz-Zebbug. Wiehed ta’ min isellem lil dan il-persunagg hekk kbir, waqt li jkun ghaddej bil-karozza tieghu w jammirra il-kapacita’ u l-impenn personali li kellu ghall-lingwa taghna, il-Malti.

 
 
New Page 1
 

Storm Design Malta

ABOUT US  |  LINKS  |  DISCLAIMER  |  COPYRIGHT  |  PRIVACY POLICY  |  SITE MAP
Web Design by:
Storm Design (Malta) - http://www.storm-design.net - info@storm-design.net
Maintained by
Emanuel Agius & Simon Balzan - All Content is Copyright (c) All respective authors and creators