It-Twaqqif ta' Haz-Zebbug
 

Il-Bidu’ ta’ Haz-Zebbug

Il-familja Abela, li kienet tiggverna lill-Malta u lill-Aggira, fis-sena 1392, kienu tal-ewwel li ghamlu relazzjoni tajba bejn dawn iz-zewg t’ibliet. Jista’ jkun li kienu huma li bdew idahhlu d-devozzjoni lejn San Filep. Sqalli iehor, kien Filippu l-Kataniz li kien gej min familja nobbli u maghrufa ta’ Katanja. Dan kien gie Malta minhabba x-xoghol tieghu, u spicca zzewweg ghand familja Maltija nobbli, li jidher li kienet toqghod lejn fejn huwa maghruf, ‘Ta' Mamo’. Hemmhekk, huwa kellhu knisja zghira.

Jghidu li Filippu l-Kataniz, kien jippreferi jmur jisma’ l-quddies Hal-Qormi, izda jidher li kien hemm xi ddisgwid bejnu u xi nies min Hal-Qormi, u ghalhekk hass li kienet tkun xi haga ghaqlija hafna li kieku kellha tinbena knisja kbira f’nofs dan ir-rahal. Huwa tenna li hu lest jikkontribwixi l-art biex issir din il-knisja, pero’ trid tkun ddedikata lil San Filippu t’Aggira. Jidher li kellhu gnien kbir u offrih biex tinbena l-knisja fl-1380. Jidher li l-knisja li bena Filippu dak iz-zmien kienet izghar min dik li hemm illum. Filippu kien offra wkoll dar biex isservi bhalha residenza ghall-vigarju li kien jiehu hsieb il-knisja, flimkien mar-renti ta’ xi eghlieqi, li l-iskop taghhom kien li jithallas is-sacerdot.

Haz-Zebbug kien it-tmien belt li sar parocca. L-awtoritajiet tal-Knisja, damu jahsbuha jekk dan ir-rahal jaghmluhx parocca, minhabba li kien vicin l-Imdina, u ma kellhux limiti kbar bhal ma kellhom parocci ohra ta’ Hal-Qormi, Naxxar jew iz-Zejtun. Is-sur Mamo, sinjur joqghod Haz-Zebbug, offra dar ukoll, fejn sal-llum ghadha dar tal-knisja, fejn joqghod l-Arcipriet. Din regghet imbniet fis-sena 1636, mill-kappillan Vassallo, u Dun Cachia rega’ mmoderniza xi partijiet mid-dar.

L-Isem ta’ Haz-Zebbug

L-isem Haz-Zebbug, gej mill-bosta sigar taz-zebbug li kien hawn fl-antik go dan ir-rahal. Jidher, li Filippu l-Kataniz li tkellimna fuqu, kellhu bosta gonna bis-sigar taz-zebbug, u dan kien jinfluwenza bil-kbir meta nies kienu jirreferu ghal dawn l-inhawi.

Huwa maghmul min tlett irhula; dak ta’ Hal-Mula, Hal-Muxi u Hal-Dwin. L-iktar wiehed li ghandu zmien, huwa dan ta’ l-ahhar, fejn jinsab imnizzel fl-arkivji, meta f’pajjizna kien hawn il-vizta ta’ Mons. Duzina fl-1575. Huwa mahsub li maz-zmien l-isem inqalleb, pero dan l-isem x’aktarx li gie, peress li kien hemm xi mqaddes tar-religjon ‘Din’, allura Hal-Dwin kien l-isem li hareg minnu

Ukoll, insemmu Hal-Muxi, li ismu gej min Moghxa; jigifieri raba’ li ma jinhadimx u ma jidhirx li ghandu x’jaqsam mal-Familja Muxi, li kienet familja nobbli tghix hemmhekk. Hemmhekk, nbniet kappella fl-1775. F’Hal-Mula, illum hemm hafna flats u djar, pero' ghamel zmien vojt, sakemm imbaghad regghew bdew jimbnew. Ismu huwa x’aktarx gej minn kelma Fenicja.

F’dan ir-rahal instabu wkoll oqbra arkeologici u fdalijiet.