Kazin San Guzepp u Banda De Rohan
 

Il-Banda De Rohan

Ghall-bidu l-baned kienu jkunu maghrufa l-aktar bl-isem ta' rahalhom, u fil-kaz taghna mhux xi eccezzjoni. Kienet maghrufa bhala Societa Filarmonica del Zebbug (1).

F'dawn l-ewwel snin tal-hajja taghha l-Banda Rohan gibdet l-ammirazzjoni tal-poplu Zebbugi. F'dawk iz-zminijiet il-Banda Rohan kienet tiehu sehem f'diversi festi fir-rahal, fosthom fil-festa titulari ta’ San Filep (2) u fil-purcissjoni tal-Gimgha L-Kbira. L-ammiraturi tal-Banda ddecidew li jaghmlu palk biex il-Banda tkun tista' ddoqq fuqu fil-festi titulari tal-Belt Rohan. Il-palk sar u gie mzejjen bl-armi tal-Granmastru De Rohan li tieghu l-Banda u Haz-Zebbug igibu l-ismu. Saret ukoll statwa ta’ l-istess Granmastru De Rohan li tpoggiet f'post prominenti tal-palk.

Fl-1870, sewwa sew meta l-Papa Piju IX pproklama lil San Guzepp Patrun Universali tal-Knisja, saret l-istatwa ta' San Guzepp f'Haz-Zebbug, xoghol ta' Glormu Darmanin. Il-Banda Rohan giet mistiedna mill-Fratellanza ta' San Guzepp sabiex tiehu sehem fil-festa tal-Patrocinju tal-Qaddis - haga li ghadha ssir sal-lum.

Sa l-1910 il-Banda Rohan gharfet izzomm ruhha indipendenti. Ma kellha x'taqsam ma' ebda socjeta ohra. Kellha l-post taghha fejn tharreg l-allievi u wkoll fejn tikkuncerta ghall-programmi li kien ikollha matul is-sena (3).

Dan il-post ghadu maghruf sal-lum bhala L-Iskola u jinsab fi Triq l-Isqof. Interessanti hu li dan il-post ghadu sal-lum jintuza mis-Socjeta taghna biex fih jinzamm l-armar tal-festa ta’ San Guzepp.

Il-Banda Rohan damet tiehu sehem fil-festa ta' San Filep sal-1904, meta jidher li qamet il-kwistjonital-Muzika Sagra fil-knisja. Dak iz-zmien iz-zewg Maestri di Cappella principali f'Malta kienu Mro. Bugeja u Mro. Nani (4). Meta waslet il-Festa titulari ta' San Filep gara li kien hemm min ried jibqa jzomm lil Mro. Bugeja bil-muzika tieghu u min ried jibdel u jgib lil Mro. Nani. Kien gie deciz li ghall-festa ta' San Filep kellu jibqa' jaghmel il-muzika Mro. Bugeja.

Id-dirigenti tal-Banda Rohan ma qablux ma' dan u ghalhekk irrifjutaw li jibqghu jiehdu sehem fil-festa titulari, kif kienet ilha taghmel sa mit-twaqqif taghha fl-1860. Dan kien il-kaz ukoll li tilfu d-dritt tal-palk tal-Banda, ghaliex waqa' f'idejn l-awtoritajiet tal-Knisja Parrokkjali, u aktar tard l-istatwa tal-Grand Mastru De Rohan li kienet izzejjen dan il-palk giet mibdula ma ohra ta’ Vilhena.

Imma dawk li riedu lil Mro. Nani ma hallewx li din il-kwistjoni tghaddi. Ghalhekk stiednu lil dan is-surmast biex jigi jdoqq fil-festa ta' San Guzepp, li sa l-1904 kienet tigi celebrata fil-parrocca taghna fl-ahhar Hadd ta' April (5), u gieli anke fl-ewwel Hadd ta' Mejju (6).

Il-Kumitat tal-Banda Rohan hass li l-festa ta' San Guzepp kienet wisq qrib il-festa ta' San Filep.Haseb u hadem sabiex jittrasferixxi l-festa ta' San Guzepp ghal gurnata aktar lura. Dan il-hsieb irnexxielhom iwettquh u mill-1905 il-festa ta' San Guzepp giet stabbilita ghall-ahhar Hadd ta' Lulju (7). Dan seta' jkun possibbli b'reskritt li ghogbu jaghti l-Papa Piju X (8). Hawn ta’ min wiehed jinnota li l-festa ta’ San Guzepp f’Haz-Zebbug, hija l-unika festa sekondarja f’Malta li tigi ccelebrata wara dik titulari.

Minn din il-kwistjoni tal-Muzika Sagra s-Socjeta' taghna Kazin San Guzepp u Banda De Rohan hadet il-laqam Ta' l-Ajkla. Dan gara peress li l-laqmijiet Ta' l-Ajkla u Ta' l-Istilla kellhom konnessjonijietmaghhom Nani u Bugeja (9). Illum id-disinji tal-laqmijiet narawhom jispikkaw fl-armi tal-baned u f it-tizjin tal-festi rispettivi.

Fl-1910, fuq inizjattiva tan-Nobbli Antonio Zammit Gauci, li kien il-President tas-Societa Filarmonica Rohan (10) kif ukoll il-Prokuratur tal-Fratellanza ta' San Guzepp (11) twaqqaf ic-Circolo San Giuseppe.

Is-Societa Filarmonica Rohan u c-Circolo San Giuseppe nghaqdu ufficjalment b'kuntratt nhar l-1ta' Novembru 1910. Il-President, kif kien xieraq, kien Antonio Zammit Gauci. Din l-ghaqda setghet tkun possibbli peress li l-parti l-kbira tal-membri taz-zewg kumitati kienu fil-kumitat taz-zewg istituzzjonijiet. Minn dak in-nhar 'il quddiem is-Socjeta bdiet iggib l-isem Circolo San Giuseppe e Filarmonica Rohan (12).

Minkejja iddiffikultajiet kbar li l-kumitat kien jiltaqgha maghhom minn naha ta’ ghadd kbir ta’ sacerdotiZebbugin, minn sena ghal ohra kompla jizdied l-armar ta’ barra u l-armar ghal gewwa l-knisja (13). Il-festa ta’ San Guzepp giet stabbilita bhala wahda mill-aqwa ta' pajjizna (14). Fil-bidu tas-Snin Tletin kienet fl-aqwa taghha, imma fl-1935 hadet l-ewwel daqqa bil-Koncilju Regjonali, u dak li ma kienx irnexxielu jaghmel parti kbira mill-kleru zebbugi ta’ dak iz-zmien gie mpost mill-Koncilju Regjonali.

Skond studju li ghamel Dun Guzepp Farrugia fit-tezi tieghu Il-Konflitt tal-Partiti tal-Festi Sekondarji u l-Knisja Maltija, kiteb li sal-Koncilju Regjonali ta' l-1935 il-partit (Socjeta) ta’ San Guzepp f’Haz-Zebbug kompla jikber tant li waslu li fil-festa taghhom jarmaw daqs, jekk mhux izjed mill-festa titulari. Dan kollu gie fit-tmiem tieghu mal-Koncilju Regjonali ta’ l-1935, li mpona restrizzjonijiet horox fuq il-Festi Sekondarji.

Il-kumitati kellhom jobdu r-regolamenti godda, mhux ghaliex dawn qablu maghhom, izda ghax il-Knisja kellha f’idejha s-sahha u l-influwenza. Dawn ir-restrizzjonijiet taw daqqa 'l isfel lill-festa ta' San Guzepp, sakemm f'Mejju ta’ l-1975 l-Awtoritajiet Civili nehhew ir-restrizzjonijiet minn fuq il-Festi Sekonarji, f’dak li jirrigwarda festi ta’ barra, u hadu f’idejhom il-hrug ta' permessi ghall-armar, baned, nar u dak kollu li ghandu x'jaqsam mal-festi u l-attivitajiet li jsiru fit-toroq.

Mhux l-istess jista' jinghad ghall-festi li jsiru fil-knisja. Ir-restrizzjonijiet fuq it-tizjin u fuq il-funzjonijiet ghadhom fis-sehh. Huwa ghalhekk li llum is-Socjeta' taghna ghandha ghalfejn tirringrazzja lil Dun Guzepp Bonanno, Prokuratur tal-Festa ta' San Guzepp bejn l-1916 u l-1943, li ghamel minn kollox sabiex il-knisja parrokkjali tar-rahal ma jkun jonqosha xejn fil-Festa ta' San Guzepp. Mertu ukoll lil-Dun Albert Dalli, Arcipriet ta’ ta’ Haz- Zebbug bejn 1904 sa 1918.

Mit-twaqqif taghha sal-lum il-Banda Rohan rat 19-il Surmast Direttur, tnejn minnhom Taljani. Gaetano Emm. Cali u Antonio Ruto. Minn idejn Indri Borg fl-1872 (15) il-Banda ghaddiet f’idejn Mro. Molinari. Warajh fl-1875 insibu l-ewwel Surmast Direttur Zebbugi, M'Ang Galea, wiehed minn ulied il-Banda. Mro. Galea kien klarinett prim mal-Banda Rohan. Dam jidderiegi l-Banda sa l-1880.

Bejn l-1880 u l-1892 (16) id-direzzjoni tal-Banda kienet fdata f'idejn M'Ang Debono. Il-hames Surmast Direttur kien Zebbugi iehor, Mro. Lorenzo Gatt, li dam fit-tmexxija tal-Banda Rohan ghal tmien snin,sa l-1900 (17). Fi zmienu, skond gurnal ta' dak iz-zmien, insibu li l-Banda Rohan kienet wahda mill-iktar baned li daqqew fil-pubbliku(18).

Meta Mro. Gatt, kontra qalbu kellu jhalli d-direzzjoni tal-Banda, din ghaddiet f'idejnMro.Vincenzo Carabott, Surmast ta' fama kbira. Fi zmienu, bhala Surmast Direttur tal-Banda De Rohan ta' min isemmi l-funeral kbir tal-President Onorarju tas-Societa Filarmonica Rohan, Mro. Filippu Galea. Il-funeral tieghu gie akkumpanjat b'marci funebri, kif kien xieraq, mill-ewlenija banda ta’ Citta Rohan il-Banda Rohan (19).

Bejn l-1903 u l-1906 kellna lil Mro. Orlando Grescimanno, wiehed mill-aqwa surmastrijiet ta' dak iz-zmien. Kien jaghmel kuncerti wiehed fl-iehor, programmi fuq programmi. Il-Banda bdiet tigi mistiedna kwazi fil-festi principali kollha. Mro. Crescimanno jibqa' msemmi ghall-innu l-kbir li ikkompona, Inno a San Giuseppe, xoghol vokali u strumentali tassew sabih! Innu li ghadu jindaqq sal-lum fl-ahhar ta' kull programm muzikali li tesegwixxi l-Banda Rohan.

Kien zmien ukoll meta l-Kumitat tas-Socjeta Filarmonica Rohan immexxi mill-President il-Perit Pawlu Cassar Torreggiani, beda jahseb biex il-bandisti jkollhom uniformi - wahda bajda li kienet tintuza ghall-granet tas-sajf u l-ohra ta' lewn ikhal li kienet tintuxa fix-xitwa.

Wara Crescimanno ssejjah bhala Surmast Direttur it-Taljan Gaetano Emmanuele Cali, li dam fil-hatra sa Frar ta' l-1914. Warajh il-Banda kienet taht id-direzzjoni ta' Surmast Direttur Taljan iehor, Mro. Antonio Ruto. Ruto ma damx wisq peress li kienet faqqghet l-Ewwel Gwerra Dinjija. Kien lahaq ghamel biss xi kuncerti u programm.

L-ghaxar Surmast Direttur tal-banda Rohan kien Pacifico Scicluna. Matul iz-zmien tieghu kien ghamel xi zmien indispost u ghalhekk ma setax jaghti l-kontribut tieghu kollu lill-Banda, barra wkoll li kellu xi baned ohra taht id-direzzjoni tieghu. B’xorti tajba dik il-habta bhala Assistent Surmast l-Banda kellha liz-zaghzugh Giuseppe Busuttil (20) li kemm-il darba ha t-tmexxija tal-Banda f'idejh.

Fl-1920 il-Kumitat tas-Socjeta' Kazin San Guzepp u Banda De Rohan ta t-tmexxija tal-Banda f'idejn Mro. Giuseppe Busuttil wara l- esperjenza li kien ha bhala Assistent Surmast. L-ammiraturi tal-Banda harsu lejh b'fiducja u raw fih il-bniedem li kellu tant jirsisti, jissagrifika ruhu u jpoggi f'post gholi l-isem tal-Banda De Rohan. Bizzejjed insemmu l-programm esegwit fi Pjazza Regina, il-Belt, 1924 fl-okkazjoni ta’ eghluq il-50 anniversarju mit-twaqqif tal-Banda La Valette. Programm iehor kbir kien sar gewwa Haz-Zebbug fis-6 ta' Marzu, 1921, meta l-Banda De Rohan fakkret il-61 sena mit-twaqqif taghha (21). Kien ukoll bis-sahha ta' dan l-istess Surmast li l-Banda giet regalata sett qniepen tubulari fl-1923 mill-ammiraturi taghha (22).

Dak iz-zmien kien zmien tad-deheb ghal banda u l-ammiraturi taghha kienu jmorru kull fejn tmur il-Banda. Iqattghu madwar tliet sighat jisimghu b'attenzjoni kbira lill-Banda tesegwixxi l-programm muzikali. Kien f'dak iz-zmien ukoll meta fi hdan is-Socjeta’ Circolo San Giuseppe e Filarmonica Rohan twaqqfet is-Socjeta Mutuo Soccorso (23A). Socjeta mwaqqfa biex tghin lill-membri u lill-bandisti fil-bzonnijiet taghhom.

F’Gunju ta’ l-1926 id-direzzjoni tal-Banda nghatat F’idejn Mro. Vincenzo Ciappara. Surmast li baqa’ maghruf ghad-direzzjoni tal-baned, kif ukoll ghall-istrumentazzjoni ta’ kompozizzjonijiet ta’ diversi kompozituri ghall-orkestra. Fuq kollox kien maghruf bhala r-Re tal-Marci Maltin (23).

Wara Mro. Vincenzo Ciappara, f'Jannar ta’ l-1930 il-Banda De Rohan ghaddiet f'idejn Mro. Mikiel Gatt, iben familja ta’ nisel il-muzicisti li ghamlu gieh lil Malta u fuq kollox lil rahal twelidu, Haz-Zebbug. Kien kurunettist prim ma’ diversi baned. Ta’ min isemmi li Mro. Mikiel Gatt kien in-neputi ta’ Mro. Lorenzo Gatt.

Bejn April ta’ l-1932 u Awissu ta’ l-istess sena nsibu d-direzzjoni tal-Banda De Rohan f'idejn Mro. Willie Attard. Fl-istess sena z-zaghzugh Geraldu Farrugia gie maghzul biex ikun il-15-il Surmast Direttur ta’ din il-Banda. Farrugia, iben il-Banda De Rohan, kien ghad kellu 23 sena meta dderiega l-ewwel programm tieghu (24). Kien sar r-Rabat. Il-Banda De Rohan damet taht id-direzzjoni tieghu ghal 38 sena. Tul dan iz-zmien il-Banda De Rohan fakkret diversi okkazjonijiet specjali. Fosthom fl-1938 meta tfakkar it-78 anniversarju mit-twaqqif taghha. Kien attenda l-Lieut Governor Adams Hunter li pprezenta lill-Banda bandalora l-gmiel taghha bl-arma ta’ De Rohan (25).

Il-Banda De Rohan kellha wkoll ix-xorti tiehu sehem fic-celebrazzjonijiet li saru f’gieh iz-zjara f’Malta tar-Regina Elizabetta kif ukoll qabel fil-festi li kienu saru f’eghluq is-60 sena mill-Inkurunazzjoni tar-Regina Vittorja. Fl-1964 hadet sehem fil-festi ta’ Malta Indipendenti.

Is-Surmast Geraldu Farrugia fuq kollox kellu x-xorti li fl-1960, flimkien mal-Kumitat tas-Socjeta Kazin San Guzepp u Banda De Rohan jiccelebra l-Ewwel Centinarju tal-Banda De Rohan, l-ewwel centinarju li qatt gie celebrat go pajjizna minn banda. Mro. Geraldu Farrugia jibqa' maghruf ghal diversi marci li kiteb ghall-Banda De Rohan, fosthom Lil Indri Borg - Missier il-Banda De Rohan.

Fl-1970 Mro. Farrugia kellu kontra qalbu jhalli d-direzzjoni tal-Banda De Rohan. Gie segwit minn Mro. Henry Camilleri, li wkoll kien bandist mal-Banda De Rohan. Mro. Camilleri dam jidderiegi sa l-1976. Warajh insibu lil Mro. Frank Galea li wkoll kien wiehed minn ulied is-Socjeta taghna. Dawn iz-zewg Surmastrijiet komplew fejn hallew ta' qabilhom fil-qasam tal-muzika.

Fl-1978 id-direzzjoni tal-Banda thalliet f'idejn is-Surmast Lawrence Borg.Taht id-derizzjoni ta’dan is-surmast il-Banda De Rohan ghamlet progress kbir. Fl-1981 il-Banda De Rohan esegwiet Programm Strumentali fl-Istitut Kattoliku f'isem il-Malta Band Clubs Association taht il-patrocinju tal-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura. Fi zmien Mro. Borg, fl-1985 il-Banda ccelebrat il-125 sena mit-twaqqif taghha u kienu saru festi kbar. Mro. Borg dam jidderiegi lill-Banda De Rohan sa l-1990.

Fil-prezent il-Banda tinsab taht id-direzzjoni ta' Mro. Ronnie Debattista. Fl-1993 il-Banda De Rohan, rebhet l-ewwel post minn fost diversi baned maltin fil- Konkors Nazzjonalital-Baned Malti li sar fit-Teatru Manoel. Unur prestigjuz li ghamel unur u gieh lil-Banda u lil-Zebbug. F’Novembru tas-sena ta’ wara fl-1994 il-Banda De Rohan giet mistiedna biex tippartecipa fil-Malta International Brass & Woodwind Festival. Programm iehor memorabbli taht id-direzzjoni tas-Surmast Debattista kien sar fil-Knisja Arcipretali ta’ haz-Zebbug f’Lulju ta’1995, meta gie mfakkar il-125 sena mill-migja ta’ l-istatwa ta’ San Guzepp fostna Iz-Zebbugin, u fl-istess waqt il-125 sena minn meta San Guzepp gie prokklamat Patrun tal-Knisja Universali.

Okkazjoni ohra specjali kienet fis-sena 2000 meta l-Banda De Rohan iccelebrat l-140 sena mit-twaqqif taghha bhala l-Ewwel Banda F’Malta bi programm vokali u strumentali that il-patrocinju tal-President ta’ Malta L-E.T. l-Professur Guido de Marco. Il-kumitat tas-Socjeta’ Kazin San Guzepp u Banda De Rohan kien iddecieda li biex dan l-avveniment tant importanti u storiku jibqa mfakkar tizzanzan bandalora tal-Banda gdida. Fl-arkivju tas-Socjeta nsibu ghadd ta' xoghlijiet ta' diversi surmastrijiet. Dawn jinkludu marci brijuzi, marci funebri u kompozizzjonijiet ohra.

Illum is-Socjeta Kazin San Guzepp u Banda De Rohan, wara hajja ta' tant snin ta' hidma, ghadha miexja, b'mixja soda u meta tara x-xoghol li tant hadmu ghas-Socjeta l-membri taghha thossha kburija. Kburija ghaliex dejjem imxew mal-motto tas-Socjeta: AVANTI SEMPRE. (26)

Referenzi

Storja ta' Malta ta' P.P. Castagna

Storia del Zebbug e sua Parrocchia ta' Dun Salv Ciappara

Kontlitt tal-Partiti tal-festi sekondarji u l-Knisja Maltija ta’ Dun Guzepp Farrugia

1 Guida Generale di Malta e Gozo - 1881 sa 1893
2 Il-Verita' - Mejju 1894
3 Guida Generale di Malta e Gozo - 1910
4 Corriere Mercantile Maltese - 1875
5 Malta Taghna - 23 ta' April 1904; La, Croce di Malta - 2 ta' Mejju 1877
6 Il-Poplu Malti - 28 ta' April 1906
? Malta Taghna - 5 ta' Mejju 1906
8 Poplu Malti - 28 ta' Lulju 1906; Malta Taghna - 28 ta' Lulju 1906
9 Il-Berqa
10 Poplu Malti - 1 ta' April 1911
11 Poplu Malti - 1 ta' April 1911
12 Guida Generali di Malta e Gozo - 1920
13 Poplu Malti - 12 ta' Awissu 1911
14 Malta Taghna - 28 ta' Zulju 1917 u 18 ta' Mejju 1872
15 Corriere Mercantile Maltese
16 Guida Generale di Malta e Gozo - 1881 - 1892
17 Guida Generale de Malta e Gozo
18 Verita - 28 ta' April 1894
19 Patria - 11 ta' Gunja 1925
20 Malta Taghna - 28 ta' Zulju 1917 u 22 ta' Frar 1919
21 Ktieb ta' Tifkira ta’ Mro. Henry Camilleri 1960
22 Malta Taghna - 14 ta’ April 1923
23 l-orizzont - 16 ta' Awissu 1979
23A Malta Taghna - 25 ta' Novembru 1922
24 Il-Poplu - 19 ta' April 1933
25 Il-Berqa - 17 ta' Ottubru 1938
26 Berqa / Progress 1932